Số phận một bức tượng

Cop bài này từ  bolapquechoa để lưu. Vấn đề là cái vụ này tác giả biết quá it, nhiều chi tiết không đúng (điển hình là bức tượng đá này được làm từ 1984, chứ không phải trước 1990 chừng 2 năm, và chi tiết Công viên 23/9-do anh tk và thi công 1/3 - song nhìn chung, tinh thần của bài viết đáng được quan tâm, thế nên anh lưu lại  như để giữ một cảm hứng, khi rảnh sẽ kể tường tận cho em nghe. [CNC :-)]

Nguyễn Minh Hòa   

Bài viết này không nhằm phê phán ai, mà chỉ muốn nhận được sự góp ý, tư vấn, hiến kế của các nhà khoa học, các học giả, các nhà hoạt động xã hội, các nhà mỹ thuật và tất cả những ai có kinh nghiệm trong trường hợp này làm sao xử lý cho phải đạo nhất nhằm giúp những người có trách nhiệm thoát ra khỏi tình huống khó xử này. Bạn đọc đừng lên án kẻo làm người viết bài này không biết sẽ sống ra sao, nhưng im lặng lâu quá thành ra có tội với tiền nhân. Nếu làm buồn lòng ai, xin hãy thứ lỗi.

Ảnh bên: Nhà điêu khắc Diệp Minh Châu trước tượng Bác

 Lịch sử một bức tượng
Tôi  phải có lời xin lỗi trước, vì có thể một vài thông tin trong bài viết này không thực chính xác, bởi thời gian đã trôi qua dù chưa thật lâu, nhưng những người liên quan trực tiếp đến nó có người đã mất, người thì quá già bị lẫn không còn nhớ gì nữa, người thân thì biết những cũng không ai ghi chép nên chỉ nhớ mại mại, các lãnh đạo các hiệp hội hiện nay là lớp hậu thế nên cũng chỉ nghe nói, và xung quanh bức tượng này có nhiều chuyện thêu dệt bên lề, chỉ do mọi người quá yêu tác giả: nhà điêu khắc nổi tiếng Diệp Minh Châu. 

Trước năm kỷ niệm Bác Hồ tròn 100 tuổi (1890-1990) chừng 2 năm, lãnh đạo thành phố Hồ Chí Minh đặt hàng Nhà điêu Khắc Diệp Minh Châu tác tượng bác Hồ để đặt ở công viên 23-9 và trước cửa Ủy Ban nhân dân TP.HCM. Cùng lúc Bác Châu làm 2 bức tượng, một bức là tượng Bác Hồ với thiêu nhi làm bằng đồng khối đặt trước cửa của Ủy Ban đã tồn tại gần 25 năm và sắp thỉnh sang nhà thiếu nhi thành phố, nhưng bức thứ 2 bằng đá thì có số phận thật truân chuyên đến mức hiện nay rất nhiều người đang tìm hỏi nó đang ở đâu?.

Vào khoảng năm 1988, thành phố Hồ Chí Minh có một phong trào phát động thiếu nhi toàn thành phố làm kế hoạch nhỏ, thu nhặt giấy báo, tập vở (gọi là ve chai) mang bán để mua đá làm tượng Bác. Không biết số tiền là bao nhiêu, có người nói tiền thu về không nhiều chỉ là ý nghĩa chính trị, còn thành phố Hồ Chí Minh bỏ ra là chủ yếu, lại có người nói phiến đá lớn năng gần 200 tấn (?)  là do tỉnh Phú Khánh (Khánh Hòa và Phú yên) tặng. Đó là tảng đá hoa cương xanh đen, đôi chỗ có xen lẫn vân đen đậm.

Theo phác thảo ban đầu và cũng là đặt hàng của lãnh đạo, Bác Diệp Minh Châu tạc tượng toàn thân của bác trong tư thế đứng. Nhưng điều trớ trêu là ở chỗ, phiến đá bị lỗi không thể tạc một khối liền mạch được. Đá bị nứt không biết là do đâu, có thể bị nứt ngầm trong quá trình khai thác, vận chuyển vì ngày đó thiết bị không khá như bây giờ, có thể tảng đá vốn bị lỗi bên trong khi còn nguyên sơ, có thể thợ đục làm sơ ý,…cuối cùng thì bức tượng được hoàn thành với 3 phần riêng biệt (xem hình), cũng có người sau này nói bác Châu cố tình làm như thế vì 3 thớt là 3 phần đại diện cho Bắc-Trung –Nam, lại có nhà điêu khác nói bức tượng nguyên mạch thì không vận chuyển được vì qua nặng, có lời đồn đoán là 180 tấn (thành phẩm), nhưng tác giả bài viết này đã đến ít nhất là 5 lần để đo đạc thì thực sự nó chỉ cao 7.8 mét nặng khoảng  25 -30 tấn là hết mức, chứ không như lời đồn là 180 tấn, bạn đọc xem ảnh và nhìn độ lún của đất thì sẽ định liệu được ngay.

Khi Bác Châu còn sống không có văn bản nào kết luận chính thức mà chỉ ngầm nói qua lại với nhau đây là bức tượng chưa hoàn hảo, bị lỗi. Tuy nhiên cũng có những ý kiến khác cho rằng bức tượng rất sống động, GS Trần Văn Giàu còn đánh giá: “Bức tượng Bác Hồ của Diệp Minh Châu hoàn thành trong năm kỷ niệm Cụ Hồ tròn 100 tuổi là tác phẩm đạt nhất của tác giả, là một bài trường ca giàu triết lý, là sự thể hiện một cách báo hiếu báo trung, là tiếng hát thiên nga”, thậm chí bài báo này còn nói nhuận bút của tác phẩm lên đến trên dưới 1 tỷ đồng vào thời điểm 1990 (xem Sài Gòn Giải Phóng, 1-3-2014).  Và bắt đầu từ đây, bức tượng có số phận long đong. Ban đầu tượng cất tại khuôn viên Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM, đường Phó Đức Chính, Q1, sau một thời gian tượng được chuyển về đường Tô Hiến Thành, Q10… 

Và đến bây giờ thì đa phần những người hoạt động nghệ thuật và nhân dân không biết bức tượng bị lạc ở đâu. Trên tờ báo Sài Gòn Giải phóng này còn viết “sau gần 20 năm, bức tượng vĩ đại Bác Hồ của nhà điêu Khắc Diệp Minh Châu chưa được dựng cho thỏa lòng danh họa và công chúng TPHCM. Báo chí nước ngoài, trong đó có tờ báo Newsweek, Mỹ, có đưa tin và ảnh về sự hoang phí, lãng quên này. Vẫn không ai hay biết được gìn giữ ở đâu và bao giờ mới được dựng?”

Tượng bác ở đâu?

 Thật ra tượng Bác Hồ vẫn còn ở thành phố Hồ Chí Minh, sau khi Bác Châu mất thì nó được  chuyển về nằm ở một góc sân vườn của Bộ tư lệnh thành phố số 291, Cách mạng tháng 8, phường phường 12, quận 10, ngay  sau lưng câu lạc bộ Lan Anh lúc nào cũng náo nhiệt hát hò, ăn nhậu tưng bừng. Mọi người lạ ra vào không thấy bởi nó được chắn bằng một bức tường cao, có cây xanh. Trước khi gửi bài này, tác giả còn cẩn thận xem lại thì nó vẫn nằm ở đó như hơn 10 năm trước, trên một bãi đất, đá, gạch vụn, lá cây rụng, một số chỗ bị rêu bám, vào mùa mưa hai hốc mắt, hai lỗ tai chứa đầy nước và bụi bẩn hòa lẫn. Nói chung là khá thê thảm. Tại sao nó không được đặt trang trọng ở một nơi công cộng nào đó, hay ở sân một cơ quan nào đó? Câu trả lời, nó là tác phẩm chưa hoàn chỉnh. Nhưng tại sao không để trong một cái nhà có mái che thì chịu, không nhận được câu trả lời nào cả. Những người đến tận nơi không khỏi xót xa và tự hỏi một thành phố mang tên Bác, một quân đội mang tên là “Bộ đội cụ Hồ” lại làm như thế nào được sao?

Tượng Bác cất giấu ở đây

Xuất phát từ quan niệm rằng trong trường hợp này hãy coi tượng bác Hồ không phải là tượng thờ mà là một tác phẩm nghệ thuật, tác phẩm gắn liền với tên tuổi của một nhà điêu khắc Nam Bộ tài danh, lớn Nhất việt Nam, dù đó là tác phẩm chưa hoàn thành, còn đang dở dang. Bản thân nó có ý nghĩa về mặt lịch sử nghệ thuật và hẳn sẽ là một câu chuyện thú vị của giới sáng tác tạo hình được lưu truyền mãi với hậu thế và có thể được coi là một sự kiện ghi trong sách lịch sử nghệ thuật cách mạng của thành phố Hồ Chí Minh.

 Cần nói thêm là trên thế giới có rất nhiều những tác phẩm nghệ thuật tranh, tượng đang sáng tác dở dang thì ngừng lại có thể do hàng trăm lý do, tác giả hết tiền, cảm hứng bị hết, bị lỗi kỹ thuật,…sau hàng trăm năm lại trở nên vô giá. Bằng chứng là nhiều bức tranh tường của Michel Angelo, các bức tượng Leonardo De Vince bị bỏ ngang chừng nay có giá nhiều chục triệu USD....

 Từ nhận thức như thế mà vào năm 1998, lãnh đạo một trường đại học lớn của thành phố Hồ Chí Minh tha thiết xin rước bức tượng này về dựng trong khuôn viên nhà trường, nhưng sau gần 2 năm làm thủ tục, tổ chức hàng chục cuộc hội thảo chuyên gia với các kiến trúc sư, họa sĩ, điêu khắc gia bàn thảo các phương án dựng chi tiết. Nhiều cuộc họp với các ban ngành chức năng, vận động hành lang các kiểu với các cấp quản lý nhà nước từ trung ương đến cấp sở. Có lúc tưởng như đã thành công 100%, đến mức là đã chuẩn bị ký hợp đồng để sáng mai thuê xe để chở về, lập hẳn một ban công tác, nhưng rốt cuộc thi Bác vẫn nằm ở đó cô đơn, lạnh lẽo và bi thảm. 

Sau lần không thành công lần thứ nhất này, chừng 2 năm sau, một lần nữa trường này lại có một kế hoạch nữa là xin được tiếp nhận phần đầu cao khoảng 2.7 mét để ở trong nhà bảo tàng, do cấp trên không cho trưng bày ngoài trời nơi công cộng, nhưng kể cả kế hoạch 2 có vẻ đơn giản hơn cũng không xong.

Bây giờ phải làm sao, trưng bày thì không được, để mãi ở đó coi sao được? Liệu chăng có thể làm lễ chôn xuống đất hay hoàn thạch được không? Những ai có kinh nghiệm xin cho một lời khuyên nên làm sao cho phải. Tôi biết những người lãnh đạo cũng đang khó xử, bởi tôi ít nhiều có liên quan đến chuyện này. Còn riêng tôi và những người bạn hiểu biết về nghệ thuật đều lấy làm tiếc vì quả thật đây là một bức tượng có thể không đáp ứng được nhu cầu chính trị, nhưng nó rất đẹp và có hồn nhất trong những bức tượng mà Bác Châu sáng tạo, và dĩ nhiên hơn tất cả những bức tượng Bác được đổ khuôn đồng loạt có ở các hội trường hiện nay.

Thành phố đang ráo riết thực hiện kế hoạch dựng một bức tượng Bác mới bằng đồng thay cho bức tượng hiện nay trước cửa ủy Ban nhân dân thành phố, bởi bức tượng Bác Hồ với thiếu nhi đẹp, nhưng chưa xứng tầm hoành tráng của thành phố với bạn bè năm châu, và hơn thế nữa nhiều đoàn khi đến chào Bác (không biết nên dùng từ nào cho đúng) lại thắp nhang và có cả vòng hoa, thành ra không phải với cháu bé đại diện cho thế hệ trẻ.

 Việc chuyển bức tượng về nhà thiếu nhi thành phố cũng phải đạo, để Bác gần với các cháu hơn, và thay bằng bức tượng toàn thân của nhà điêu khắc Lâm Quang Nới cũng hoàn toàn hợp lẽ, nhưng chỉ có điều, những người biết việc thì thấy 78 tỷ thì quá xa xỉ. Nếu kể cả việc trả nhuận bút, lễ khánh thành, tiệc mừng thì chắc chắn là phải đến 80 tỷ, một con số chóng mặt. Một nhà điêu khắc cũng rất nổi tiếng, có nhiều tác phẩm hoàng tráng khác trong Nam, ngoài Bắc cho hay nếu làm bằng chất liệu đồng có chất lượng cao nhất, thậm chí có vài cây vàng thêm vào cho linh thì cũng chỉ đến 1,5 tỷ là  quá mức, với gía này tác giả cũng đã có phần thu nhập khá khá rồi.

Khi sinh thời Bác là người giản dị, tiết kiệm, Bác đâu có muốn khoa trương thế đâu. Cái có sẵn thì bỏ, cái làm mới thì qua đắt. Làm thế không sợ Bác buồn sao?

Tác giả gửi Quê Choa

Khoảng cách ấy không phải là tiền nữa rồi

Đào Tuấn

Theo Lao động 

Xuất hiện trên truyền hình quốc gia sáng nay, ngày thầy thuốc Việt Nam 27.2, Giám đốc bệnh viện Việt Đức, BS Nguyễn Tiến Quyết đã cực kỳ tự tin với một câu hỏi khó. Đại ý ông cảm thấy thế nào khi trong thực tế, hàng tỷ USD mà người dân đổ ra nước ngoài chữa bệnh mỗi năm? Và phải làm sao để Việt Nam trở thành một địa chỉ “du lịch chữa bệnh” trong khi trình độ bác sĩ và khoa học kỹ thuật ở ta không thua kém các nước trong khu vực và thế giới? 

Vị thầy thuốc nhân dân lừng danh đã rất tự hào thừa nhận trình độ các thầy thuốc Việt Nam không thua kém bất cứ đâu trên thế giới do “các bác sĩ Việt Nam có đông bệnh nhân, nhiều kinh nghiệm”. Ông cũng nói, chi phí một ca ghép tạng chẳng hạn, chỉ rẻ bằng 1/3 so với nước ngoài.

Công bằng mà nói, những gì ngành y đã làm, những gì mà những người thầy thuốc đã hy sinh và cống hiến đáng để tự hào, chứ không phải tự phụ. 

Từ “cây đại thụ” Tôn Thất Tùng, từng được coi là “cha đẻ”, hay “vị tổ sư” của phương pháp “cắt gan có kế hoạch” thế giới, đã lại có những Nguyễn Thanh Liêm (GS, BS Bệnh viện nhi TƯ), với bảy kỹ thuật mổ hoàn toàn mới mà trên thế giới chưa ai thực hiện. 

Còn ghép tạng ư? Từ nhát cắt đầu tiên của GS Tôn Thất Tùng năm 1961, y học Việt đã không chỉ dừng ở một chữ cắt khi việc giành lấy sự sống cho người bệnh trong suốt 20 năm qua với những thành tựu tuyệt vời trong việc ghép gan, ghép thận, ghép tim.

Trở lại câu hỏi đề bài. Vậy phải làm thế nào để Việt Nam thực sự trở thành một địa chỉ “du lịch chữa bệnh”? Câu hỏi mà chính Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng trăn trở khi ông tới thăm bệnh viện C Đà Nẵng 1 ngày trước. 

Câu trả lời của bác sĩ Quyết thật tiếc, chỉ ở một ý: “Cần có cơ chế của nhà nước”. 

Cơ chế đó có thể là việc 477/1000 loại phí đã tăng. 

Cơ chế đó, có thể nằm ở việc phải sửa ngay sự bất cập “Chính sách tiền lương chưa tính đến đặc thù nghề nghiệp và thời gian đào tạo”- nói như Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến - những bất cập trong đãi ngộ có thể sẽ làm nảy sinh tình trạng “chảy máu” chất xám, không động viên khuyến khích mọi người tích cực làm việc, nghiên cứu, học tập, thậm chí, làm nảy sinh một số tiêu cực”….

Tất cả những điều đó đều đúng. Nhưng còn có một “cơ chế” khác phải được tạo ra từ chính những người thầy thuốc. 

Chỉ 2 hôm trước, con gái của một bênh nhân ung thư lưỡi, người đã chấp nhận bỏ ra “chi phí đắt gấp hàng chục lần trong nước” để đưa cha mình sang Singapore phẫu thuật, đã tâm sự thế này: 

"Mình đủ khả năng nhờ vả các bác sĩ tốt ở các bệnh viện lớn trong nước nhưng cứ nghĩ đến cảnh phải vạ vật khổ sở lại sợ".

Kể lại câu chuyện trên một tờ báo, người con kể “Sang bệnh viện bên đó như vào khách sạn, tới sảnh đã ngửi mùi cà phê thơm lừng, nghe tiếng piano dìu dặt... Quan trọng là họ khiến gia đình mình thấy lạc quan khi chữa ung thư chứ không bị dọa dẫm đến nỗi nơm nớp sợ sẽ chết vào ngày mai". 

Còn khi về nước, điều gia đình người bệnh hài lòng nhất lại là ở “cái thái độ”: “Có thể gọi điện, viết thư xin tư vấn của bác sĩ điều trị bất cứ lúc nào và được hồi đáp ngay, từ việc có bất thường ở vết mổ đến chuyện người bệnh nên ăn gì, kiêng gì…”. 

Nửa tỷ (đồng) ở Singapore. So với “kịch trần” 20 triệu đồng tại bệnh viện đầu ngành về ung thư trong nước. Khoảng cách ấy không phải là tiền nữa rồi. 

Khoảng cách ấy chứa trong nó… khoảng cách vời vợi về đời sống, thu nhập giữa cũng là những người thầy thuốc ở ta và “ở bển”. 

Khoảng cách ấy nằm ở vấn đề tâm lý mà việc “Đắt xắt ra miếng” thực chất lại chỉ là biểu hiện của niềm tin. 

Và khoảng cách ấy, không phải là vì thiếu một ly café hay tiếng dương cầm, thật là khó nói, đôi khi chỉ là sự ân cần, đáng lẽ phải là một phẩm chất bắt buộc của một vị từ mẫu. 

Nhân ngày thầy thuốc năm nay, xin tri ân những người siêu đẳng về chuyên môn. 

Hình như rất rõ ràng rằng một nụ cười, một sự quan tâm hoàn toàn không khó như việc chẳng hạn cho ra đời một cặp song sinh từ tinh trùng của một người đã chết mà dư luận ngỡ như sự kỳ diệu màu nhiệm tưởng chừng chỉ xảy ra trong những chuyện cổ tích mà các thày thuốc đã làm được, ngay trong năm 2013 vừa rồi.

CÓ CHÚNG TAO THÌ MỚI CÓ MÀY

Có Cụ kia đi chúc chúc Tết Lực lượng PCCC và Cứu hộ phát biểu thế này: chúc các chú năm nay mạnh, giỏi bằng năm bằng mười năm ngoái và... thất nghiệp!
Vài kẻ chậm tiêu trong đám ngớ ra rồi cùng vỡ òa niềm vui đầu xuân khi ngấm ra cái ý vị của một tầm nhìn xã hội.
Chứ còn gì nữa. Cụ í thậm chí có thể thòng thêm câu này nếu ở thời thế hiện tại:  ai trực thì quân lệnh như sơn, còn ai không thì lo phục vụ gia đình cho tốt và...ăn chơi bát ngát nhé :-)
Cũng có vẻ hơi ngỡ ngàng tí cho những người hơi bị tiêu chậm, bởi để phục vụ gia đình cho tốt và ăn chơi xả láng thì phải có cả núi tiền chứ chơi à, có mà đi cướp nhà băng.

Thế nhưng, câu thòng có lý của nó trong mạch tư duy cho một loại nghề phụng sự xã hội: Cứu hộ và PCCC!
Để có nhiều tiền đủ cung phụng cho lực lượng đặc biệt này đòi hỏi một bộ máy quản lý xã hội    (nhà nước) đủ tài và đủ tốt cùng những yếu tố dân chủ thật sự để xã hội vận hành hài hòa.

Xã hội không có hỏa hoạn, không có những tai nạn bất thường chẳng phải là một xã hội tuyệt bích sao, dù đó luôn là một lý tưởng mơ ước?
Rõ thế.

Hôm rồi, nường Bộ trưởng Y tế kim tiêm Kim Tiến phát tại Hội nghị tổng kết 2013 và triển khai 2014 thế này ( nguyên văn ): "tôi kêu gọi các bác sĩ lấy bệnh nhân là trung tâm, không có bệnh nhân thì không có bác sĩ!"

Có thể hiều thế này trong thông điệp của nường bộ trưởng chăng: Bệnh nhân là nguồn sống của các bác sĩ, là trung tâm huyết mạch của ngành Y, hay khai thác khai thác khai thác!

Khi không có bệnh nhân nên không có ngành Y, đây là cách tư duy của con sâu đo, thật!

Nghề Y cũng là một nghề đặc biệt, nó phải thiên về phụng sự! Nhà nước có nghĩa vụ cung phụng cho nó để nó thực hiện thiên chức của mình. Mọi nhà nước tiến bộ  đều hướng tới điều đó.

*
...
Nhưng, tụi nhò khi kể công mình hay chí chóe nhau: "có tao thì mới có mày", có thể áp cho hệ thống xã hội nói chung và đúng cho muôn đời: Có nhân dân thì mới có tổ quốc, nhà nước và mới có cả các kiểu đảng điếc, thật thật luôn!